licencje creative commons

Jak legalnie wykorzystywać czyjeś zdjęcia? Stacja telewizyjna przytacza czyjś filmik z YouTube’a. Co podaje jako źródło? YouTube! Drastyczniejszym przypadkiem jest „źródło zdjęcia: internet” (koniecznie zajrzyj na ten fanpage! :)). To jest oczywiście nieprawidłowe, bo źródła nie powinno się rozumieć jako miejsca, skąd materiał został pobrany (a tym bardziej aż tak ogólnie wskazanego).
Kiedy zły przykład dają nawet duże media, nietrudno się tym zasugerować i powtarzać błędne schematy. A prawo bywa bezlitosne. Bezlitosny wobec ciebie może okazać się także ten, któremu przysługują prawa autorskie. A wtedy, niezależnie czy przygotowujesz kampanię reklamową dla klienta, prowadzisz blog firmowy, czy wykorzystałeś nie swoje materiały do prywatnych potrzeb, nie będzie różowo. Jak więc możesz legalnie wykorzystać czyjeś zdjęcia i inne materiały do swoich potrzeb?*

W artykule krótko o:

  • podstawowych zasadach prawa autorskiego
  • prawie cytatu (kiedy nie musisz mieć zgody autora na wykorzystanie jego utworu)
  • licencjach Creative Commons
  • zasadach korzystania z banków zdjęć

Ogólna zasada: nie Twoje, nie ruszaj

Pierwsze o czym musisz ZAWSZE pamiętać: bez wyraźnej zgody autora (lub posiadacza majątkowych praw autorskich) nie możesz wykorzystywać czyichś materiałów (ani w całości, ani w części), jeśli są one objęte prawami autorskimi.


Uwaga! Nie możesz wykorzystywać materiałów nawet jeśli zostały już one rozpowszechnione, na przykład poprzez publikację w internecie.

mity prawa autorskiego


 

paragrafPrzedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia (utwór).


[Art. 1 Ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych]

 

I, bez zbędnego tu drążenia tematu, najbezpieczniej uznać, że wszystko, co powstało w procesie twórczym, jest chronione prawem autorskim. Najczęściej mamy do czynienia z ilustracjami, grafikami, infografikami, zdjęciami, filmikami itd. I chyba nie ma wątpliwości, że są one chronionymi utworami – ktoś obmyślił koncepcję i stworzył dany materiał (narysował, sfotografował, zaprojektował itd.).

Skoro nie wolno ich użyć bez zgody autora, to co możesz zrobić? Po pierwsze, namierzyć autora 🙂 Co jeśli się nie uda? No, trudno, musisz zrezygnować z wykorzystania jego utworu.

W drugim, optymistycznym przypadku, wygląda to tak:

  1.  Skontaktuj się z autorem, najlepiej na piśmie.
  2. Poproś o zgodę na publikację i wskaż, gdzie utwór będzie umieszczany.
  3. Bardzo dobrze, żeby zgoda zawierała wytyczne co do tego gdzie utwór może być opublikowany, jak ma być oznaczony i czy zgoda jest nieodpłatna. Tu decyduje autor i jest to dla ciebie wiążące. Może on powiedzieć, że wystarczy nazwisko/pseudonim albo sam link lub poprosić o wskazanie rodzaju licencji, na jakiej utwór może być ewentualnie dalej rozpowszechniany.
  4. Zachowaj jego pisemną zgodę na przyszłość, w celach dowodowych. 🙂

Na szczęście autorzy często ułatwiają nam życie i z góry informują o tym czy zgadzają się na rozpowszechnianie ich dzieł i jeśli tak, to na jakich zasadach. Mogą to uczynić po prostu dodając taką przez siebie sformułowaną informację lub napisać na jakiej licencji udostępniają dzieło. I te wytyczne cię wtedy bezwzględnie obowiązują.

Poznaj licencje Creative Commons!

creative commons - licencjeUmówiono się tak sprytnie na świecie, że dużo łatwiej oznaczać zakres licencji w sposób skrótowy. Widzisz odpowiednie oznaczenie i już wiesz, co możesz w ramach tej licencji zrobić, a czego nie – bo odgórnie ustalono, co dany rodzaj licencji oznacza. Własne materiały również możesz oznaczać w ten sposób – by każdy wiedział na jakich zasadach może je wykorzystać.

 

Pełna treść danej licencji mówi przede wszystkim:

  • czy i w jakiej ilości możesz użyć danego materiału w celach komercyjnych
  • kiedy musisz oznaczać autora i/lub stronę źródłową
  • gdzie możesz użyć (np. czy wyłącznie na stronach internetowych, czy w prezentacjach i materiałach drukowanych też)
  • czy materiał możesz modyfikować (np. zrobić kolaż, zmienić tło itd.) i na jakich zasadach możesz go następnie udostępniać

Najpopularniejszym przykładem są licencje Creative Commons, które mówią, że pewne prawa do korzystania z danego utworu są zastrzeżone, a ich podstawą jest uznanie autorstwa (wymóg przytoczenia twórcy).

W ich oznaczeniu stosujemy stały rdzeń CC oraz dodajemy potrzebny warunek licencyjny.

budowa licencji creative commons

No, to czas na rozszyfrowanie ich znaczenia!

 CC BY (uznanie autorstwa)

Ta licencja daje najszerszą swobodę, pod warunkiem oznaczenia autorstwa.

→ Wolno ko­pio­wać, roz­pro­wa­dzać, przed­sta­wiać i wy­ko­ny­wać ob­jęty pra­wem au­tor­skim utwór oraz opra­co­wane na jego pod­sta­wie utwory za­leżne pod wa­run­kiem, że zo­sta­nie przy­wo­łane na­zwi­sko au­tora pier­wo­wzoru.

Ideą licencji CC jest właśnie zapewnienie poszanowania praw autorskich osobistych. Dlatego w ich przypadku zawsze musisz oznaczyć autora (BY jest dodawane do innych wariantów obligatoryjnie).

CC BY NC (użycie niekomercyjne)

→ Wolno kopiować, rozprowadzać, przedstawiać i wykonywać objęty prawem autorskim utwór oraz opracowane na jego podstawie utwory zależne jedynie do celów niekomercyjnych

CC BY SA (utwory zależne na tych samych warunkach)

→ Wolno rozprowadzać utwory zależne jedynie na licencji identycznej do tej, na jakiej udostępniono utwór oryginalny.

CC BY ND (bez utworów zależnych)

→ Wolno kopiować, rozprowadzać, przedstawiać i wykonywać utwór jedynie w jego oryginalnej postaci – tworzenie utworów zależnych nie jest dozwolone.

Notka prawna (licencyjna)

Za­sadą ko­rzy­sta­nia z li­cen­cji CC jest zamiesz­cze­nie notki li­cen­cyj­nej. Musi być ona obecna przy każdym materiale, który rozpowszechniany jest na warunkach CC. Zatem jeśli wykorzystasz u siebie taki materiał, również oznacz go notką.

Prawidłowa notka licencyjna składa się z:

  • wska­za­nia au­tora
  • wska­za­nia ro­dzaju li­cen­cji CC wraz z lin­kiem do jej ob­ja­śnie­nia
  • wska­za­nia ty­tułu utworu (je­żeli ist­nieje)
  • linku do źró­dła utworu (je­żeli ist­nieje)

Więcej informacji na temat licencji Creative Commons najdziesz tutaj.

Istnieje jeszcze instytucja oznaczana jako CC0. I to jest najfajniejsza rzecz – tak oznaczony utwór możesz w dowolny sposób używać (również  w celach komercyjnych) i modyfikować oraz nie musisz podawać autorstwa, ponieważ twórca zrzekł się praw do utworu! Stąd tak duża popularność serwisów oferujących darmowe zdjęcia CC0 (np. Pixabay.com).

Uważaj na stocki!

Serwisy udostępniające zbiory (zdjęcia, grafiki, filmy itd.) za darmo lub odpłatnie, najczęściej opierają swoją działalność na licencjach CC. Ale uważaj na wyjątki i wczytuj się w zakres odrębnych licencji. Ponadto zdarza się, że w jednym serwisie są zamieszczane materiały oparte na różnych postanowieniach licencyjnych. Najczęściej jest tak w przypadku fontów, ikon, elementów do grafik itp. Warto więc, abyś każdorazowo zwrócił na to uwagę przy pobieraniu.

Z Google nie znaczy legalnie!

Podobnie jest w przypadku wyszukiwarek internetowych. Najczęściej korzysta się z Google, które umożliwia wyszukiwanie grafik. I tu czai się kolejna pułapka. Większości zdjęć, które pokaże ci wyszukiwarka, nie będziesz mógł legalnie wykorzystać. Na szczęście Googla ma opcję filtrowania grafik – w zaawansowanych ustawieniach wyszukiwania, w polu prawo do użytkowania, wybierz interesującą cię opcję.

google grafika - wyszukiwanie według licencji

Prawo cytatu – czyli czym byłoby prawo bez wyjątków

Na samym początku napisałam o ogólnej zasadzie prawa autorskiego, która mówi, że bez zgody nie możesz użyć czyjegoś utworu. Od tej zasady istnieją jednak wyjątki. Są to przykłady dozwolonego użytku. Wtedy nie musisz uzyskać zgody autora, ale jesteś zobowiązany do podania źródła utworu, który został już, za zgodą twórcy, udostępniony publicznie i stanowi przedmiot praw autorskich. W takim przypadku korzystasz z tzw. prawa cytatu.

O co chodzi z tym cytatem? Oczywiście nie rozumiemy tu tego wyłącznie jako przytoczenie czyjejś wypowiedzi. Jest też m. in. cytat plastyczny, cytat filmowy, cytat muzyczny, cytat graficzny.

Czyli cytowanie to umieszczanie czyjegoś utworu w części lub całości (tylko w określonych przypadkach) w innym utworze, objętym ochroną prawa autorskiego.

Cytat musisz umieścić w osobiście tworzonym dziele w rozumieniu prawa autorskiego (a jest nim na przykład artykuł do gazety, wpis na blogu, prezentacja szkoleniowa itd.).

Jak legalnie korzystać z prawa cytatu

Musisz pamiętać, że prawo cytatu jest pewnym wyjątkiem. Czyli możesz się na nie powoływać tylko w wyjątkowych sytuacjach 🙂 Niestety często jest ono nadużywane, a samo interpretowanie go sprawia wiele trudności – dlatego łatwo narazić się na zarzut naruszenia praw autorskich twórcy. W razie sporu to ty będziesz zmuszony udowodnić, że w prawidłowy sposób posłużyłeś się prawem cytatu.

paragrafWolno przytaczać w utworach stanowiących samoistną całość urywki rozpowszechnionych utworów oraz rozpowszechnione utwory plastyczne, utwory fotograficzne lub drobne utwory w całości, w zakresie uzasadnionym celami cytatu, takimi jak wyjaśnianie, polemika, analiza krytyczna lub naukowa, nauczanie lub prawami gatunku twórczości. Wolno korzystać z utworów na potrzeby parodii, pastiszu lub karykatury, w zakresie uzasadnionym prawami tych gatunków twórczości.

[Art. 29 Ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych]

Czyli z prawa cytatu możesz skorzystać wyłącznie wtedy, gdy utwory przytaczasz w poniżej wskazanych, określonych celach:

  1.  wyjaśnienie
  2.  analiza krytyczna
  3.  nauczanie
  4.  tzw. prawa gatunku twórczości (np. karykatura)

W praktyce najczęściej powołuje się na pierwsze trzy cele. Na przykład merytoryczny artykuł na portal branżowy, case study, prezentacja szkoleniowa na konferencji – można uznać, że wykorzystanie tu czyichś utworów ma charakter edukacyjny (cel – nauczanie).

Pamiętaj, że korzystanie z rozpowszechnionych utworów plastycznych i fotograficznych możliwe jest tylko w całości, natomiast inne utwory mogą być wykorzystywane w urywkach lub całości (np. w przypadku drobnych utworów, jak krótki wiersz). Cytowany urywek utworu musi pozostawać w takiej proporcji do całości, aby nie było wątpliwości, że powstał własny, nowy utwór.

 

Właśnie przyswoiłeś niezbędne podstawy i następnym razem, kiedy znajdziesz zdjęcia idealnie uzupełniające Twój artykuł, będziesz wiedział jak wykorzystać je w sposób zgodny z prawem. A w następnym artykule znajdziesz listę serwisów, na których królują darmowe zdjęcia (CC0). Stay tuned!


*artykuł nie stanowi porady prawnej, ma na celu jedynie zaznajomienie Czytelnika z podstawowymi zasadami wykorzystywania czyjeś twórczości. Każda sprawa powinna być rozpatrywana indywidualnie, więc jeśli masz wątpliwości, skontaktuj się z prawnikiem.

Zobacz również

Dla zapewnienia Ci wygody użytkowania strony wykorzystujemy pliki cookies. Ich ustawienia możesz zmienić w swojej przeglądarce. Więcej informacji: polityka cookies

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close